8.53 ಲಕ್ಷ ಸಹಕಾರ ಸಂಘಗಳು ನೋಂದಣಿ; ಕರ್ನಾಟಕದಲ್ಲಿ 40,440 ಸಂಘಗಳು ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಣೆ: ಸಹಕಾರ ಸಚಿವ ಅಮಿತ್ ಷಾ ಮಾಹಿತಿ
ನವದೆಹಲಿ: ದೇಶಾದ್ಯಂತ ನೋಂದಣಿಯಾಗಿರುವ 8.53 ಲಕ್ಷ ಸಹಕಾರ ಸಂಘಗಳ ಪೈಕಿ 1.41 ಲಕ್ಷ ಸಂಘಗಳು ನಿಷ್ಕ್ರಿಯವಾಗಿದ್ದು, 49,177 ಸಂಘಗಳು ದಿವಾಳಿತನ/ಲಿಕ್ವಿಡೇಷನ್ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯಲ್ಲಿವೆ ಎಂದು ಕೇಂದ್ರ ಗೃಹ ಹಾಗೂ ಸಹಕಾರ ಸಚಿವ ಅಮಿತ್ ಷಾ ಲೋಕಸಭೆಗೆ ನೀಡಿದ ಲಿಖಿತ ಉತ್ತರದಲ್ಲಿ ತಿಳಿಸಿದ್ದಾರೆ.
https://chat.whatsapp.com/FCEnlTkAKCC0MGPhXtX4i4
ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸಹಕಾರ ಡೇಟಾಬೇಸ್ (NCD)ನಲ್ಲಿ 2026ರ ಜುಲೈ 15ರವರೆಗೆ ಲಭ್ಯವಿರುವ ಮಾಹಿತಿಯ ಪ್ರಕಾರ ದೇಶದಲ್ಲಿ ಒಟ್ಟು 6.63 ಲಕ್ಷ ಸಹಕಾರ ಸಂಘಗಳು ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿವೆ. ಇವುಗಳಲ್ಲಿ 5.95 ಲಕ್ಷ ಸಂಘಗಳ ಲೆಕ್ಕಪರಿಶೋಧನೆ ಪೂರ್ಣಗೊಂಡಿದ್ದು, ಸುಮಾರು 68,020 ಸಂಘಗಳು ಇನ್ನೂ ಆಡಿಟ್ಗೆ ಒಳಪಟ್ಟಿಲ್ಲ ಎಂದು ಸಚಿವರು ಮಾಹಿತಿ ನೀಡಿದ್ದಾರೆ.
ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರಕ್ಕೆ ಅಗ್ರಸ್ಥಾನ
ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿರುವ ಸಹಕಾರ ಸಂಘಗಳ ಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರ ಮೊದಲ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿದೆ. ಆ ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ 2,19,775 ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಣೆಯಲ್ಲಿರುವ ಸಹಕಾರ ಸಂಘಗಳಿದ್ದು, ಅವುಗಳಲ್ಲಿ 2,11,329 ಸಂಘಗಳ ಆಡಿಟ್ ಪೂರ್ಣಗೊಂಡಿದೆ. ಇನ್ನೂ 8,446 ಸಂಘಗಳು ಆಡಿಟ್ಗೆ ಒಳಪಟ್ಟಿಲ್ಲ. ಗುಜರಾತ್ನಲ್ಲಿ 79,823 ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಣೆಯಲ್ಲಿರುವ ಸಂಘಗಳಿದ್ದು, 73,340 ಸಂಘಗಳ ಆಡಿಟ್ ಪೂರ್ಣಗೊಂಡಿದೆ. ತೆಲಂಗಾಣದಲ್ಲಿ 46,672 ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಣೆಯಲ್ಲಿರುವ ಸಂಘಗಳಿದ್ದು, 43,478 ಸಂಘಗಳ ಆಡಿಟ್ ನಡೆದಿದೆ. ಕರ್ನಾಟಕದಲ್ಲಿ ಒಟ್ಟು 40,440 ಸಹಕಾರ ಸಂಘಗಳು ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿವೆ. ಇವುಗಳಲ್ಲಿ 37,732 ಸಂಘಗಳ ಲೆಕ್ಕಪರಿಶೋಧನೆ ಪೂರ್ಣಗೊಂಡಿದ್ದು, 2,708 ಸಂಘಗಳು ಇನ್ನೂ ಆಡಿಟ್ಗೆ ಒಳಪಟ್ಟಿಲ್ಲ. ಇದು ಕರ್ನಾಟಕದ ಸಹಕಾರ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಬಹುತೇಕ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಣೆಯಲ್ಲಿರುವ ಸಂಘಗಳ ಹಣಕಾಸು ದಾಖಲೆಗಳ ಪರಿಶೀಲನೆ ನಡೆದಿರುವುದನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತದೆ. ಆದರೆ ಆಡಿಟ್ ಬಾಕಿ ಇರುವ ಸಂಘಗಳ ಮೇಲೂ ಸಮಯೋಚಿತ ಲೆಕ್ಕಪರಿಶೋಧನೆ ನಡೆಸುವ ಅಗತ್ಯವಿದೆ.
ಮಧ್ಯಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ 27,041 ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಣೆಯಲ್ಲಿರುವ ಸಹಕಾರ ಸಂಘಗಳಿದ್ದು, 25,479 ಸಂಘಗಳ ಆಡಿಟ್ ಪೂರ್ಣಗೊಂಡಿದೆ. ರಾಜಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ 27,172 ಸಂಘಗಳ ಪೈಕಿ 23,497 ಸಂಘಗಳ ಆಡಿಟ್ ನಡೆದಿದೆ. ಉತ್ತರ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ 22,888 ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಣೆಯಲ್ಲಿರುವ ಸಂಘಗಳಿದ್ದು, 15,528 ಸಂಘಗಳ ಆಡಿಟ್ ಪೂರ್ಣಗೊಂಡಿದೆ. ಪಶ್ಚಿಮ ಬಂಗಾಳದಲ್ಲಿ 23,028 ಸಂಘಗಳ ಪೈಕಿ 16,977 ಸಂಘಗಳು ಆಡಿಟ್ಗೆ ಒಳಪಟ್ಟಿವೆ. ಬಿಹಾರದಲ್ಲಿ 22,243 ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಣೆಯಲ್ಲಿರುವ ಸಂಘಗಳ ಪೈಕಿ 19,896 ಸಂಘಗಳ ಆಡಿಟ್ ನಡೆದಿದೆ. ತಮಿಳುನಾಡಿನಲ್ಲಿ 21,090 ಸಂಘಗಳ ಪೈಕಿ 19,384 ಸಂಘಗಳು, ಹರಿಯಾಣದಲ್ಲಿ 15,447ರ ಪೈಕಿ 13,228 ಸಂಘಗಳು ಮತ್ತು ಕೇರಳದಲ್ಲಿ 15,106ರ ಪೈಕಿ 14,624 ಸಂಘಗಳು ಆಡಿಟ್ ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸಿವೆ.
ಆಡಿಟ್ ಬಾಕಿ ಇರುವ ಸಂಘಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಕಳವಳ
ಕೆಲವು ರಾಜ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಣೆಯಲ್ಲಿರುವ ಸಹಕಾರ ಸಂಘಗಳ ಪೈಕಿ ಆಡಿಟ್ ಆಗದಿರುವ ಸಂಘಗಳ ಸಂಖ್ಯೆಯೂ ಗಮನಾರ್ಹವಾಗಿದೆ. ಜಮ್ಮು ಮತ್ತು ಕಾಶ್ಮೀರದಲ್ಲಿ 9,132 ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಣೆಯಲ್ಲಿರುವ ಸಂಘಗಳ ಪೈಕಿ 5,138 ಸಂಘಗಳು ಆಡಿಟ್ಗೆ ಒಳಪಟ್ಟಿಲ್ಲ. ಒಡಿಶಾದಲ್ಲಿ 8,063 ಸಂಘಗಳ ಪೈಕಿ 3,198, ಅಸ್ಸಾಂನಲ್ಲಿ 8,071 ಸಂಘಗಳ ಪೈಕಿ 2,957 ಸಂಘಗಳು ಆಡಿಟ್ ಬಾಕಿ ಹೊಂದಿವೆ. ಆರ್ಥಿಕ ಅಕ್ರಮಗಳು, ದುರ್ಬಲ ನಿರ್ವಹಣೆ ಅಥವಾ ಸಮಯಕ್ಕೆ ಸರಿಯಾಗಿ ಆಡಿಟ್ ನಡೆಯದ ಕಾರಣ ನಿಷ್ಕ್ರಿಯವಾಗಿರುವ ಸಹಕಾರ ಸಂಘಗಳ ವಿವರಗಳನ್ನು ಸಂಬಂಧಪಟ್ಟ ರಾಜ್ಯ ಮತ್ತು ಕೇಂದ್ರಾಡಳಿತ ಪ್ರದೇಶಗಳ ಸರ್ಕಾರಗಳು ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತವೆ ಎಂದು ಕೇಂದ್ರ ಸರ್ಕಾರ ತಿಳಿಸಿದೆ.
115 ಬಹು-ರಾಜ್ಯ ಸಹಕಾರ ಸಂಘಗಳು ಲಿಕ್ವಿಡೇಷನ್ನಲ್ಲಿ
ಬಹು-ರಾಜ್ಯ ಸಹಕಾರ ಸಂಘಗಳ (MSCS) ಸ್ಥಿತಿಯೂ ಗಮನಾರ್ಹವಾಗಿದೆ. Multi-State Cooperative Societies Act, 2002 ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುವ ಇಂತಹ ಸಂಘಗಳು ಸ್ವಾಯತ್ತ ಸಂಸ್ಥೆಗಳಾಗಿದ್ದು, ತಮ್ಮ ಸದಸ್ಯರಿಗೆ ಜವಾಬ್ದಾರಿಯಾಗಿರುತ್ತವೆ. ಹಣಕಾಸು ಅವ್ಯವಹಾರ ಸೇರಿದಂತೆ ಗಂಭೀರ ಅಕ್ರಮಗಳು ಪತ್ತೆಯಾದಲ್ಲಿ ಕಾಯ್ದೆಯ ಸೆಕ್ಷನ್ 86ರ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಸಂಘವನ್ನು ಮುಚ್ಚುವ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆ ಆರಂಭಿಸಬಹುದು. ನಂತರ ಸೆಕ್ಷನ್ 89ರ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಲಿಕ್ವಿಡೇಟರ್ ನೇಮಕ ಮಾಡಿ, ಸಂಘದ ಆಸ್ತಿಗಳನ್ನು ವಿಲೇವಾರಿ ಮಾಡಿ ಸದಸ್ಯರು ಮತ್ತು ಹೂಡಿಕೆದಾರರಿಗೆ ಪಾವತಿ ಮಾಡುವ ಕ್ರಮ ಕೈಗೊಳ್ಳಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇದುವರೆಗೆ 115 ಬಹು-ರಾಜ್ಯ ಸಹಕಾರ ಸಂಘಗಳನ್ನು ಲಿಕ್ವಿಡೇಷನ್ಗೆ ಒಳಪಡಿಸಲಾಗಿದೆ. ಇದರಲ್ಲಿ ರಾಜಸ್ಥಾನ 26 ಸಂಘಗಳೊಂದಿಗೆ ಮೊದಲ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿದ್ದು, ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರ 23, ದೆಹಲಿ 16, ಉತ್ತರ ಪ್ರದೇಶ 14 ಮತ್ತು ಒಡಿಶಾ 12 ಸಂಘಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ. ಕರ್ನಾಟಕದಲ್ಲಿ ಒಂದು ಬಹು-ರಾಜ್ಯ ಸಹಕಾರ ಸಂಘ ಲಿಕ್ವಿಡೇಷನ್ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯಲ್ಲಿದೆ.
ಪ್ಯಾಕ್ಸ್ಗಳಿಗೆ ಹೊಸ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳ ಅವಕಾಶ
ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಕೃಷಿ ಪತ್ತಿನ ಸಹಕಾರ ಸಂಘಗಳ (PACS) ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗೂ ಕೇಂದ್ರ ಸರ್ಕಾರ ಒತ್ತು ನೀಡಿದೆ. ಪ್ಯಾಕ್ಸ್ಗಳಿಗೆ ಶೇಖರಣೆ, ಕೃಷಿ ಉತ್ಪನ್ನಗಳ ಸಂಸ್ಕರಣೆ, ಎಲ್ಪಿಜಿ ವಿತರಣೆ, Common Service Centres (ಸಿಎಸ್ಸಿ) ಸೇರಿದಂತೆ ವಿವಿಧ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಅವಕಾಶ ಕಲ್ಪಿಸುವ ಮಾದರಿ ಬೈಲಾ ಜಾರಿಗೊಳಿಸಲಾಗಿದೆ. ಇದರ ಉದ್ದೇಶ ಪ್ಯಾಕ್ಸ್ಗಳ ಆದಾಯ ಮೂಲಗಳನ್ನು ವಿಸ್ತರಿಸುವುದರ ಜೊತೆಗೆ ಸದಸ್ಯಕೇಂದ್ರಿತ ಸೇವೆ ಮತ್ತು ಉತ್ತಮ ಆಡಳಿತವನ್ನು ಬಲಪಡಿಸುವುದಾಗಿದೆ. ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಣೆಯಲ್ಲಿರುವ ಪ್ಯಾಕ್ಸ್ಗಳನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯ ಇಆರ್ಪಿ ಆಧಾರಿತ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸಾಫ್ಟ್ವೇರ್ ವೇದಿಕೆಗೆ ತರಲಾಗುತ್ತಿದೆ. ಇದರಿಂದ ದಾಖಲೆ ನಿರ್ವಹಣೆ, ಪಾರದರ್ಶಕತೆ, ಕಾರ್ಯಕ್ಷಮತೆ ಮತ್ತು ಸದಸ್ಯರಿಗೆ ಸೇವೆ ಒದಗಿಸುವ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ ಸುಧಾರಣೆ ತರಲು ಉದ್ದೇಶಿಸಲಾಗಿದೆ.
8.53 ಲಕ್ಷ ಸಂಘಗಳ ಡಿಜಿಟಲ್ ಡೇಟಾಬೇಸ್
ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸಹಕಾರ ಡೇಟಾಬೇಸ್ ದೇಶದ ಸಹಕಾರ ಕ್ಷೇತ್ರದ ಸಮಗ್ರ ಡಿಜಿಟಲ್ ದಾಖಲೆ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಾಗಿ ರೂಪುಗೊಂಡಿದೆ. ಇದರಲ್ಲಿ 8.53 ಲಕ್ಷ ಸಹಕಾರ ಸಂಘಗಳು ಮತ್ತು ಸುಮಾರು 32 ಕೋಟಿ ಸದಸ್ಯರ ಮಾಹಿತಿ ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. ಇದೇ ವೇಳೆ, ಗ್ರಾಮೀಣ ಸಹಕಾರ ಬ್ಯಾಂಕ್ಗಳನ್ನು ಆರ್ಬಿಐನ Integrated Ombudsman Scheme ವ್ಯಾಪ್ತಿಗೆ ತರಲಾಗಿದ್ದು, ಗ್ರಾಹಕರ ದೂರು ಪರಿಹಾರ, ಪಾರದರ್ಶಕತೆ ಮತ್ತು ಉತ್ತರದಾಯಿತ್ವವನ್ನು ಮತ್ತಷ್ಟು ಬಲಪಡಿಸುವ ಉದ್ದೇಶ ಹೊಂದಿದೆ. ಒಟ್ಟಾರೆ, ದೇಶದಲ್ಲಿ ಸಹಕಾರ ಕ್ಷೇತ್ರದ ವ್ಯಾಪ್ತಿ ದೊಡ್ಡದಾಗಿದ್ದರೂ 1.41 ಲಕ್ಷ ಸಂಘಗಳು ನಿಷ್ಕ್ರಿಯವಾಗಿರುವುದು ಮತ್ತು ಸಾವಿರಾರು ಸಂಘಗಳು ಆಡಿಟ್ ಬಾಕಿ ಹೊಂದಿರುವುದು ಆಡಳಿತ, ಹಣಕಾಸು ಶಿಸ್ತು ಹಾಗೂ ಸಮಯೋಚಿತ ಲೆಕ್ಕಪರಿಶೋಧನೆಯ ಮಹತ್ವವನ್ನು ಮತ್ತೊಮ್ಮೆ ಎತ್ತಿ ತೋರಿಸಿದೆ. ಕರ್ನಾಟಕದಲ್ಲಿಯೂ ಆಡಿಟ್ ಬಾಕಿ ಇರುವ 2,708 ಸಂಘಗಳತ್ತ ಸಂಬಂಧಪಟ್ಟ ಅಧಿಕಾರಿಗಳು ಹೆಚ್ಚಿನ ಗಮನ ಹರಿಸುವ ಅಗತ್ಯವಿದೆ.
